Manaw manang law ai rai yang na a prat hkrun lam ading sha hkawm sa lu na re nga ai ga hpe na yu nngai. Anhte nang ngai a prat hta manaw manang nnan lu jat ai gaw a lu ai lam,kabu mai ai lam rai nga ai. Masha shagu mung manaw manang nnan nnan ni hte hku hkau lu na matu myit mada nga ga ai. Raitim American Sociological Review a sawk sagawn maram da lu ai gaw ndai prat na masha ni hta manaw manang ni yawm ai hta yawm rai nga ai hpe mu mada lu ai nga nna tsun da nga ai. Shi a sawk maram lu ai hta gam bum mali hta na gam bum mi gaw shanhte hpa majaw manaw manang shayawm mat wa ai, hpa majaw manaw manang nlaw ma ai kun nga yang kadai hpe mung nmai kam ai majaw re. Lawan ai wa sha, grau ai wa jat re ai prat a majaw masha shada da a lapran hta kadai gaw tengman ai wa re, kadai gaw hpyi hpun da nna nding nman ai wa rai nga ai hpe ginhka lu na yak wa nga ai. Dai majaw manaw manang ngu ai hpe hkrit kajawng wa ga ai nga nna hpaw tsun wa ma ai hpe chye lu ai nga ai.

Rai yang kaning re ai masha hpe manang kaja, manang ajet ngu nna lu tsun na ga ai kun? Anhte a sak hkrung prat hta manaw manang kaja marai kade ra nga ga ai kun? American mungdan na laika ka Sara Tom Rath gaw masha langai mi hta n nga nmai re ai manang kaja hpan (8) nga ra ai nga nna tsun tawn da nga ai. Ndai manang kaja hpan ni gaw (1) Sara hte bung ai manang – shanhte gaw na a kaja ai lam ni hpe nang hkum nan mu mada chye lu hkra nang hpe galoi mung n-gun jaw garum ya nga ai. Dai zawn re ai manaw manang hpe Sara hte bung ai, Sara hpan hta na manaw manang ngu tsun ai. Shanhte gaw na Sara ni rai yang she rai na ma ai, raitim mung dai manaw manang ni gaw mahkrum madup, machye machyang hpring zup ai, na a magam bungli, na nta masha ni hte masha shada hku hkau kanawn mazum lam ni hta shanhte gaw nang hpe hpaji kaja jaw chye ai. Ndai zawn re ai manaw manang ni gaw na myit hpe madi shadaw garum ya lu ai ni rai nna na a makau hta galoi mung nga taw ra na, nang katsi la ging ai manaw manang ni mung rai nga ma ai. 

2)Garum shingtau chye ai manang – nang hpe lam madun garum ya nna masha ni a man hta shakawn ga tsun ai manang, ndai zawn re ai manang ni gaw nang mung ngai hpe garum, ngai mung nang hpe garum na nga ai, shada da n-gun jaw garum shingtau chye ai masha ni rai nga ai. Prat a sak hkrung hkawm sa wa ai lam ding yang hta manaw manang ni a garum shingtau ya ai, shakawn shagrau ai lam ni gaw grai manu dan la nga ai. Matsan jam jau ,ru yak kyin dut lam ni hte hkrum sha ra nga ai ten dai zawn re ai manang ni gaw na a mayak mahkak lam ni hpe hparan garum ya na ra ai. Na a myit kata na hkiba lit li lam ni hpe shayawm jahkrat lu nna n-gun atsam jat ya ai, shanhte a kam hpa ai lam gaw na a matu myit n-gun tsi kaba byin lu na ra ai.

3)Myit masa bung ai manang – Nang hte myit masa bung nna myit mang ra sharawng lam ni bung chye ai masha gaw nang hte kanawn mazum na htap htuk ai manang rai sai. Dai zawn re ai manang hte rau nga ai shaloi na myit ni gaw shanhte a myit hte maren mara hkam sha lu na ra ai, dai hpe chye na hkat ai ngu tsun nga ai. Nang tsun ai ga, nang myit mang taw ai lam ni gaw shanhte a myit hte ganoi  maren mara byin taw nna shada da myit n-gun jaw garum lu ai hkam sha lam hpe lu la na ra ai. Dai zawn re ai manang ni gaw nang hkum nang hkap la lu wa hkra garum ya lu ai zawn na a myit lawm hpa lam, na a myit mang yaw shada lam, na a ra sharawng lam ni hpe shanhte hte rau hkam sha shangun lu nga ai. Dai zawn hkam sha lu ai lam gaw nang hkum nang kam hpa myit ni rawng wa ai, myit yaw shada lam hpe lawan ladan rai hkrang shapraw galaw lu ai, na prat hpe pyaw pyaw hte sak hkrung hkawmsa shangun lu na ra ai.

4)Mahkrai hkrai ya ai manang – Ndai zawn re ai manang gaw garum shingtau ya ai manang hpan hta na rai nga ai. Nang ngwi pyaw kabu gara nga ai ten hta shanhte a shingna gaw na makau kaw n nga ai, nang myit ru yawn hkyen jam jau hkrum sha ra ai aten ni hta na shawng kaw du sa wa chye ai manang ni rai nga ma ai. Nang kam hpa ging ai garum shingtau lam shanhte jaw ya ai, myit mada lam hte ahkaw ahkang ni hpe nang bai mu mada lu wa hkra shanhte garum lajang ya ai manang kaja ni rai nga ai.

5)N-gun jaw ai manang – Ndai manang ni gaw nang hpe zet tsang nga pyaw shangun lu ai manang ni rai nga ai. Nkau manang ni gaw nang hte hkau chyap kanawn mazum lu ai hpang kaga myitrum ai manang ni hte bai shachyen ya ai.Nang hta myit hki lit li lam, myit daw myit hten myitru hpa lam ni hte hkam sha ra ai shaloi na a myit kraw kata na hkam sha lam ni hpe shawng nnan madat ya ai na matu kaja dik manang ni rai nga ai. Shanhte hte hku hkau kanawn mazum lu ai lam gaw na myit hkiba tsampu lam ni hpe la shayawm kau ya lu na matu lam hpaw ya ai ni rai nna simsa ai myit hpe nnan bai shangai jaw ya ai ni rai nga ai.

6)Machye machyang rawt jat shangun ai manang  - Nang hpe lak lai ai ahkaw ahkang nnan mu mada shangun lu ai manang ni re. Ndai zawn re ai manaw manang mung prat hta n nga nmai rai nga ai. Shanhte gaw mungkan laika dum ni rai nga ma ai. Dai manang ni gaw na a nyan marai, mahkrum madup, kanawn mazum lam ni hpe grau dam lada wa shangun ai, nang hpe n bung ai myit hkam sha lam ni hkam sha shangun ai, nang hpe tsaw tsaw tsap nna tsan tsan kawn mu mada chye hkra sharin ya ai masha ni rai nga ma ai.

7)Lam madun ya ai manang – Dai manang ni gaw na a myit mang yaw shada lam ni hpe san seng kaja ai myit hte garum ya ai, lam madun hpaji jaw ya ai manang rai nga ai. Masha shagu hta ra rawng ai lam ni nga ai zawn manang ni a garum shingtau ya na ra ga ai. Nkau mayak mang hkang lam ni hpe nang hkrai hparan la lu na  yak hkak wa ai ten dai zawn re ai manang kaja ni gaw nang hpe lam madun wan shanan tai ya nna kaja ai myit hte garum shingtau ya na ma ai.

8)Nang hpe manang tai ya ai manang kaja – Dai manang ni gaw nang hte galoi mung arau nga taw na ma ai.Kaja ai lam mi rai rai, n kaja ai lam mi rai rai shanhte hpe shawng nang hpaw tsun dan u. Dai zawn re ai manang ni hta pang lai hta grau dam ai machyu shingbyi shara nga ai, bum ni htan grau tsaw la ai tsawm htap ai myit masin kaja ni rawng nga  ai.Shanhte hpe galoi ten hta mi hkan tam datai raitim nang hpe alum ala rai hkap tau la na ma ai. Kalang lang tsun shaga na ga law law n nga ai raitim, na makau hta dai manang ni nga taw ai rai yang nang hpe myit pyaw simsa shangun na ra ai. Shingrai anhte nang ngai a prat hta lahta e tsun lai wa sai tinang hte myitrum ai manaw manang kaja ni marai kade nga nga ga ai kun? Lama na lahta na zawn re ai manaw manang ni hte hkrup zup hku hkau lu wa ai shaloi dai manaw manang ni hpe galoi mung tsawra manu shadan nga u, na prat teng sha akyu hkam la lu na ra ai.

 

Ka Lajang ai – Saranum Julia Ndawng Ja Ing

                        RVA – Jinghpaw Nsen Shapoi Dap, Manila, Philippines.


Matut Mahkai Ga

Facebook