Mohter Teresa gaw, madu a shaning 1910 ning August shata 26 ya shani Macedonia Mungdan skopje ngu ai mare kaw shangai wa ai re, kanu yan kawa gaw Yi sun hkau na bungli galaw sha ai yan rai ma ai, shan nau ni marai (3) kaw na Mohter Teresa gaw kaji hpung dim mahtang rai nga ai. Shi a kaji yang na kashin kamun mying gaw Aganes ngu ai rai lu ai. 

Mohter Teresa a kawa gaw, 1919 ning hta nnga mat sai. Shi kanu gai da jan gaw Karai Kasang hpe kam hpa chye ai, kasha ni hpe mung atsawm sha yu woi awn sharin chye ai, dai majaw shan nau ni yawng gaw myit su hpaji chye ai ni rai nga ma ai, ndai zawn myit su let Mothter Teresa gaw, “DOUHTERS Of MARY” ngu ai Uhpung kaw shang nna tara laika hte mahkawn mangoi ni sharin la lu ai majaw grai kabu myit dik nga ai, dai hte maren kaji ten kaw nna sasana majen je ai, magam lam hta grai myit lawm shakut mat wa ai rai nga ai.

Bai nna Nawku hpung na share shagan ning hkring ni, san pra ai masha ni a ahtik labau ni hpe hti hka ja la chye ai jan re. Mohter Teresa shan nau ni shada da grai chye tsawra hkat ai, matsan mayan re ni hpe mung grai matsan dum chye ma ai da, shanhte kaw sa hpyi sha ai ni hpe galoi mung Madu Yesu a myi man tau let yawng kahpu kanau ni hkrai re nga nna  jaw sha chye ai nga nna tsun ai.

Sasana magam hta myit lawm ai Mohter Tresa gaw, Asak 18 ning hta “SISTERS OF OUR LADY OF LORETO” ngu ai Mama uhpung hta shang lawm magam gun mat let Mama ni hte seng ai hpaji ningli ni hpe sharin hka ja la rai nna 1931 ning May shata 24 ya shani Madat mara ai, Matsan mayan ai, Chyoi pra San seng  ai  Ndai ga sadi (3) hpe hkam la nna Mama prat hte sasana magam gun hpai mat wa ai. Shi a Teresa ngu ai mying gaw Mama tai ai shaloi na jan mau mying rai nga lu ai. Mothter Teresa Mama tai ai shaloi Teresa ngu ai mying hpe la ai a lachyum gaw Madu Yesu tsawra ai San Pra ai Teresa a kasi la mayu ai majaw re nga nna chye lu ai. Mohter Teresa gaw Mama tai wa ai hpang Pyintit mungdan kaw nna India mungdan Calcutta mare kaw hpaw nhtan da ai shanhte a mama hpung ni up hkang ai San pra ai Mary ngu mying ai hpaji jawng hta, Lamu ga hpaji hte Labau hpaji Jawng Sara num magam gun hpai na lit shatsam hkrum ai, kade nna ai sha Jawng up Mama kaba aya tang da hkrum nna 1946 ning du hkra kang ka ai hte gun hpai lai wa sai.

1946 september shata 10 ya shani Myit sumru wut sawk galaw let, akyu hpyi sumru nga yang, Karai Kaasang lak san shaga la ai hpe hkrum nu ai, dai lak lai shaga la ai lam gaw, matsan mayan ru yak jam jau hkrum ai ni, lu na sha na nlu, shingbyi shara dum nta nlu ai ni, ana zinli kap ai ni, machyi makaw hkrum hkra ai masha ni hpe yu lakawn na magam rai lu ai, dai lam hpe Karai Kasang kaw kam sham myit hte hpa mung myit ung ang ai lam nnga ap nawng shakut na matu myit daw dan lu ai hte shanhte a Mama kaba hpang de ahkang hpyi la nna, dai Mama hpung kaw na pru mat wa sai.

Mohter Teresa gaw machyi makaw ai ni hpe yu gawn lajang lu na matu tsi hpaji hpe sharin la nna matsan dik ai masha ni nga ai lawk de sa nga nhtawm dai magam hpe hpang dat lu nu ai. Mohter Teresa gaw shi a magam grai nhpang yang Chyoi Pra Hkum kaw sa akyu hpyi n’gun ban la nna Rosary sha noi da rai yi ngam de rawt sa sa re da. Shi a shani shagu na magam bungli gaw lam makau hkan si maw nga ai ni, kanu kawa ni kabai da ai ma kaji ni, Ahpye  alam Ana kap ai ni, lu na sha na nlu kaw si hkrum nga ai ni hpe yu lakawn ai magam rai nga lu ai.

Ndai zawn Mothter Teresa a ap nawng ai magam nnan hpang ai ten hta shi kaw Gumhpraw lap (5) sha lu ai lam shi a labau hta mu lu nga ai. Raitim, shi a n’gun atsam marai hpe kam ai nre, Karai Kasang a tsawra matsan dum lama ai lam hpe, matsan jam jau ai masha ni hku nna shadan shaleng ya lu na myit mada let shakut shaja ai lam rai nga lu ai, Nau matsan ai majaw jawng nlu lung ai ma (5) hte shawng nnan jawng hpaw hpang lu nu ai, Laika ka na lung pa, G am gu, Hkyedan nlu mari ai re majaw Ga kaw shingna hte ka mahkret let laika ka sharin ya nga ai hpe makau kaw lai wa lai sa masha ni yu mau ma ai da.

Mohter Teresa hku nna 1950 ning Oct shata hta Tsawra matsan dum ai Mama hpung “Mossionnaries of Charity” ai Mama hpung hpe hpaw hpang lu dat nu ai, shi a Mama hpung ni a shang gan gaw yu maya India amyu shayi sha langai zawn, Sari rai malu ai, shanhte a Mama hpung gaw Calcutta mare kaw sha n’re India mungdan shara ni law law hta mung Mama ni sa du magam gun hpai mat wa sai.

1951 ning hta, machyi masha ni, si maw ai ni, shanu shingbyi na matu, shara lu shap la nna, shara shagu hkan na machyi masha ni, si maw ai ni hpe lahkawn tawn da nhtawm atsawm sha si wa lu mu ga lajang ya ma ai. Mohter Teresa a magam bungli lani hte lani, galu kaba wa ai hte maren, 1960 ning hta gaw, Wa Sarabyin a ahkaw ahkang hte mungkan mungdan ni law law de Mama marai 3000 jan sasana magam gun hpai lai wa ma ai.

Tsawra ai nu wa  hpu nau ni, ndai Mohter Teresa a tsawra matsan dum ai magam bungli gaw, Karai Kasang a ra sharawng ai magam re  lam dan dawng nga ai.1962 hta tsawra matsan dum ai magam hta lak lai shakut ai Mohter Teresa hpe India Asuya Up hkang hpung hku nna, shagrau ai kum hpa ap jaw ya mat wa ma ai, dai shaning hta sha Philippnes mungdan kaw na shagrau ai, Sinpraw Asia mungdan ni hte seng ai, Masaysay Kumhpa hpe mung hkap la lu nu ai, dai aten hta Mungkan mungdan ni re ai, Africa, Austalia, England, Nicaragau, Cuba, Russia, hte Uropa dan ni hta shi a Mama hpung hpe hpaw nhtan da lu nu ai.

1969 ning March shata praw (3) ya shani, Wasarabyin Paulu (6) kaw nna shi a tsawra matsan dum ai magam bungli hkrun lam hta jai lang lu na matu Mawdaw Car langai shagrau dat nu ai, raitim dai hpe shi njawn ai sha $ Dollar 98,000 hte dut kau nna dai gumhpraw hte Mang gang kap ai ni hpe tsi shamai na matu tsi rung gap ai hta jai lang mat wa ai, dai hte maren India mungdan asuya hku nna mung, shi a tsawra matsan dum ai magam hkrun lam hkawm ai shaloi, Nbungli, Hkarang leng, Wan leng shabrai njaw ai jawn lu na matu lajang ya lai wa sai. 

Mohter Teresa gaw shi a tsawra matsan dum ai magam grau  grau nna awng dang wa nna, 1979 ning, Oct 17 ya shani, mungkan ngwi pyaw simsa Novel Kumhpa shagrau ai hpe hkrum nu ai, dai shaning hta sha, American, England mungdan ni kaw nna shagrau ai kumhpa, Wa sarabyin Yohan (23) kaw na shagrau ai kumhpa hpe mung hkam la lu nu ai. 1979 ning, Dec 10 ya shai gaw Noway mungdan a hkaw hkam wa shagrau ai Kum hpa, 1980 ning hta gaw shi a Mama jawng ni hpe Lebonon, Sinna Germany, Yugoslavia, Mexico, Brazil, Peru, Kennya, Haiti, Spain, Ethiopia, Belgiam, New Guinea, Argintena, Soviet mungdan, Albania hte Cuba ngu ai Rusia mungdan ni hta bai hpaw hpang jat lu ma ai. 1988 ning May shata 21 ya shani gaw Roma mare Vatican kaw e jawng langai bai hpaw nhtan da lu sai.

Tsawra ai nu wa hpu nau ni ndai zawn Mohter Teresa a tsawra matsan dum ai magam gun hpai ai Mama hpung ni gaw nhkring nsa Bungli galaw shakut ai lam chye lu ai shaloi, masha yawng gaw myit n’gun lu ai hte shang lawm shakut mayu ai ni nga wa ma ai, dai hte maren 1963 hta Tsawra matsan dum ai Bro. Uhpung, 1976 hta (Contemplative) ngu ai aten tup akyu hpyi shakut ai Mama ni hte, 1979 hta Bro Uhpung langai hpe hpaw nhtan da lu ma ai. Bai nna Mohter Teresa a Mama uhpung ni gaw hkum hkrang hta ra kadawn ai hpe sha hkye ai nre, wenyi lam hpe hkye mawai lu na matu Tsawra matsan dum Jau uhpung hpe mung hpaw nhtan da mat wa sai lam chye lu nga ai. Ndai zawn Jau, Ma ma, Bro uhpung ni sha n’ga, Lay Missionary ngu ai Yu maya hpung masha ni law law mung ndai magam hta shang lawm ap nawng nga ai  gaw, daini du hkra rai nga ma ai. Mohter Teresa gaw shi a magam gun Jau, Mama, Bro ni hpe, ndai magam bungli shakut ai ten hta akyu hpyi chye ra ai, myit masin hta tsawra matsan dum ai sasana magam re ngu nna galoi mung myit dum ra ai nga nna tsun shadum dum re ai lam, shi ai labau hta mu lu nga ai. 1981 ning hta, Chyoi pra ai hkum a san seng ai Jau ni ngu mying ai Jau uhpung hpe mung hpaw nhtan da nna Chyoi Pra hkum kaw sa nna aten tup akyu hpyi htinglu htinglai ap nanwg ai lam hpe mung galaw ma ai lam chye lu ai. Ndai zawn Mohter Teresa a tsawra matsan dum ai magam, lawan ladan rawt jat galu kaba awng dang mat wa ai, Hpa majaw  kun??? ngu nna maram yu ai shaloi, magam bungli shachyen shaja ai lam hta shakut ra ai zawn, Karai Kasang hpe kam sham let akyu hpyi ai lam hta mung atsam dat ra ai lam hka ja la lu nga ai.

Tsawra ai nu wa hpu nau ni, Mohter Teresa a magam bungli hpe myit lawm nna mungdan shagu kawn shagrau ai kum hpa ni hti she ndang rai mat wa ai, Hpa majaw kun ngu nna loi li sum ru yu ga, Mohter Teresa gaw kaji dik ai magam bungli hpe kaba dik ai Tsawra myit hte myu hpung n’gin hka masha ru sai n’ginhka masha hkum shagu hpe manu shadan ai myit masin atsam hte Karai Kasang hpe shagrau ai kaba dik ai kum hpa re ngu nna myit la lu nga ai. Dai majaw anhte a prat hta mung, Karai Kasang hpan da ai masha shagu hpe manu shadan hkat chye na matu myit dum la mai nga ai, Nawku hpung shada da, Arawng aya kaji kaba, lu su ngamu ngamai ai lam hpe n’yu ai sha, shada myit hkrum let, Karai Kasang Wa a tsawra myit hta kahkyin gumdin nga ra ai lam hpe mung shadum ya nga ai. 

Bai nna 1986 ning Feb shata htaYa San Pra ai masha rai nga sai, dai shaloi na Wasarabyin John Paul II India mung de sa du dam ai shaloi Mohter Teresa a jawng ginjaw Culcutta mare kaba de sa du gawan lai wa sai. 1988-89 laman hta mung Mohter Teresa gaw nhkring nsa shakut let pu ba nna hkam kaja lam loi li ningra wa ai hte tsi rung lahkawng lang rawng ra mat ai, Tsi rung yu nna mai hkam kaja wa sai hte gaw, shawoi na hte maren matsan dum garum ai magam hta nhkring nsa atsam dat shakut mat wa ai, mungdan law law ni hta hpaw ning htan da ai shi a jawng ni hte matsan masha ni hpe yu lakawn ai dabang ni de du hkawm gawan gatsan hkawm nu ai. 1990 ning September shata hta gaw  “Mossionnaries of Charity” Mama uhpung a Mama kaba hku nna kalang mi bai kahtap lata tang da hkrum ai, dai aten hta shi a asak (80) ning rai sai majaw hkam kaja lam nau nnga wa sai hpe mu lu ai.

Nu Wa hpunau ni, Mohter Teresa a sak hkrung hkawm sa ai prat hkrun lam hpe bai n’htang sum ru yu shaloi, mau hpa a’tsam rawng ai shayi sha re hpe mu lu nga ai. Tsa-sam mungdan de myu sha n’bung, ru sai n’bung ai ginra de, Sasana magam hta awng dang hkra shakut mat wa ai rai nga ai. Mohter Teresa a magam bungli gaw Madu Karai Kasang ra sharawng ai magam bungli re lam dan dawng mu mada nga ai law.

Shi a Mama hpung gaw de hpang ai 1946 - 1978 ning laman, Mama ni marai (935), Bro ni Marai (185), hte gawn lajang ap nawng ai masha ni marai (335) hte rau tsawra matsan dum ai magam hpe jawm galaw mat wa ma ai, shanhte a magam awng dang ai mahtai hpe maram yu yang, Sen lam she du ai machyi masha ni, Mang gang ana kap ai ni, AIDS ana zinli hkrum hkam sha ai ni, Gabai da hkrum ai Ma kaja ni, yu lakawn na n’nga ai Gum gai dingla ni, machyi makaw ru yak jam jau hkrum ai masha ni, kawsi hpang gara hkrum ai ni law law hpe tsawra myit kaba hte yu lajang lu mat wa masai. Mohter Teresa hkum nan kade daram shakut ai nga yang shi hpaw da ai jawng shagu hkan, matsan mayan ni hpe yu lakawn ai dabang hkan malu masha nlu sha ai ni hpe gawn lajang ai dabang ni de, galoi mung sa du gawan n’gun jaw chye ai hpe mu lu ai. 

Mohter Teresa gaw lani hte lani dai zawn shakut nga ai ten hta hkamja lam ningra wa ai hte 1997 ning hpang daw de gaw, salum ana grau grau sawng jat wa nna, shi a hkang galai na Ningbaw hpe 1997 March shata (13) ya shani Mama Nirmala ngu ai hpe lata tang da nu ai, dai zawn shi a hkang galai na Mama hpe, ningbaw lit magam shatsam da ai shata (6) a hpang, 1997 September shata (5) ya shani, shi a asak (87) ning hta Madu Yesu lahpyen hta e angwi apyaw yup pyaw ban sa mat wa sai rai nga ai. Mohter Teresa a makoi mayang poi hpe September (13) ya shani galaw ai hte Jaw prat (20) a laman Hkyik hkam dik, Mying dan hkung dik, labau shang makoi mayang poi kaba langai hku nna mungkan hta mu lu mat wa sai, ndai gaw mungkan masha yawng a tsawra myit hpe hkap la lu mat wa ai a, sak se gaw ndai makoi mayang poi hte sek se madun mat wa ai labau nan rai nga sai. 

Mohter Teresa a makoi mayang poi hpe India mungdan, asuya makoi mayang poi hku nna galaw ya lai wa ma ai, kaja wa nga yang India mungdan ngu ai gaw, Hindu makam masham mungdan re, HKristan hpung masha nigaw tsa hta shadang 2% sha nga ai rai nga ai. Ndai zawn Hindu mungdan hta Catholic hpung masha magam gun Mohter Teresa hpe mungdan asuya makoi mayang poi hku nna galaw ya ai lam gaw lak lai dik ai labau nan tai nga sai re. India mungdan hta ndai zawn makoi mayang poi hpe hkamla lu ai gaw Mungdan Gumsan magam hte hking mang daju ni nnga mat ai shaloi, shanhte chyu sha hkam la lu mai ai ahkaw ahkang rai nga ai. Bai ndai makoi mayang poi de Hindu, Budda hte kaga makam masham hpung shagu na Dat kasa ni, India mungdan Gumsan magam, Italy mungdan Gumsan magam, Ndai philippens mungdan na Gumsan magam Corazan Aquino, Spain mungdan hkaw hkam jan, Jodan mungdan Hkaw hkam jan hte America mungdan Gumsan magam Bill Clinton a n’rum n’tau jan Hilary Clinton ni sa du yawn shawai lawm mat wa masai re.

Mohter Teresa a makoi mayang poi lamang hpe Calacata mare na Netaji ginsup ginra kaw galaw nna, shi a moi mang hpe gaw shi a Mama hpung ginjaw jawng wang kaw makoi mayang da ai, ya daini du hkra ndai Mohter Teresa a moi mang makoi mayang da ai lupding lupwa de mungkan masha ni law law sa du akyu hpyi ma ai lam chye lu nga ai. Mohter Teresa hpaw lajang da ai jawng shagu na matsan jahkrai ma ni yawng a n’gup hta “tsawra myit dam lada ai Nu, Madu Karai Kasang hpang de wa mat sai majaw, anhte yawng jahkrai hta jahkrai rai mat sai “ nga nna, yawn myi prwi hte n’ja n’hpra shakram dat ma ai lam chye lu ai. Ndai zawn, Mohter Teresa gaw, matsan jahkrai ma ni a matu, kanu hta kanu tai ya lai wa sai rai nga ai. Shinggyim myit hte kade mi n’ja tim, yawng hpe Mother Teresa shingdu gayin shakram kau da ra sai rai nga ai. Raitim mung, shi a mai kaja ai magam bungli ni a marang e, Karai Wa gaw shi hpe mau hpa chyeju jaw ya sai rai nga ai. Dai gaw, ya nnga mat wa sai San Pra ai Wa Sarabyin Yawhan Paulu (II) shi hkum nan, lai wa sai 2003 ning, October (19) ya shani, Vatican, San Peter Nawku Htingnu hta Alu ai masha masat shagrau dat ai lam rai nga ai. Dai shani kaw nna, shi a poi nhtoi hpe shaning shagu September shata (5) ya shani galaw nga sai rai nga ai. Bai nna, kabu hpa lam langai mi gaw, 2016 ning, September Shata Praw (4) ya, Laban Shani hta, Mohter Teresa hpe, Wa Sarabyin Francis kaw nna, San Peter Nawku Htingnu Kaba hta e, San Pra ai Masha dang dat sai lam rai nga ai.

Nu Wa ni, Mohter Teresa gaw, moi kaji ai ten kaw nna, tsawra matsan dum myit hte hpring ai, san seng myit masin rawng ai shayi sha rai nga ai. Uropa mungdan kaw nna, namuk dara hka pang lai, bum lang hkaraw nhkap lai di kau da nna, myu, ru sai, ga nbung ai India mungdan matsan ai ni law malawng nga ai Calacata ngu ai shara de ru yak jam jau a myu myu hkam nna, Karai Kasang a kashu kasha ni hpe makawp maga , pawn ba la sai lam hpe yu yu ai shaloi mau hpa chyeju atsam rai nga ai. Gade mi yak hkak jam jau hkrum ai raitim, myit htum ai lam n’nga ai sha Madu Yesu shingbyi nga ai Chyoi Pra ai hkum hta n’gun la let, matsan mayen, nga shara shingbyi na n’nga ai jahkrai ma ni a matu atsam dat shakut lai wa sai rai nga ai. Shi a matsun maroi hta:  Nu Wa hpu nau ni, “Chyoi pra hkum hta nga ai Madu Yesu hta maju jung mu, Chyoi Pra Hkum hta  nga ai Madu Yesu hpe mu hkra tam u, shaloi na a myit masin salum hta Madu Yesu teng sha shanu nga na re" nga ai ga hpe, n’nga mat sai San Pra ai Mohter Teresa tsun lai wa ai re. Bai Chyoipra ai hkum hta asak hkrung nga ai Madu Yesu n’lawm yang anhte asak N’hkrung lu ai zawn, Jau ni n’nga yang Madu Yesu hpe lu la na nre nga ai mungga mung, Mohter Tersea tsun shadum lai wa ai rai nga ai. Ndai mungga ni hpe sumru yu let Nawku hpung hte ginlung gumhpawn nna, kaja ai hkristan masha ni byin tai wa hkra shakut sa wa na grai ahkyak nga ga ai.

Tsawra hkungga ai nu wa hpu nau ni, San Pra ai Mohter Teresa a lam hpe na la lu sai hte rau, anhte a sak hkrung hkrun lam hta Madu Karai Kasang a myi man hpe tau let, matsan mayen, ru yak jam jau, shingbyi machyu shara n’nga ai ni hpe mai byin ai made mi garum shingtau la nga ga. Anhte yawng gaw Hristu hta langai sha re majaw, lani mi na ten hta, Karai Kasang hpang de wa shingbyi na ni hkrai rai nga ga ai. Anhte a kanu San Pra ai Mohter Teresa a katsi kaja hpe la let, mai kaja ai magam bungli ni hpe galaw shakut hkawmsa nga ga law.

 

Shamyet Shanat ai – Mother Teresa a labau laika buk

Ka Lajang ai –  Mama Rose Angeline Maran Nang Doi

                         RVA – Jinghpaw Nsen Shapoi Dap, Manila, Philippines.

 


Matut Mahkai Ga

Facebook